در پراکنش (دیسپرس)، از دست‌کم دو ماده که به‌سختی در یکدیگر حل میشوند یا از نظر شیمیایی ترکیب میشوند، یک مخلوط ناهمگن پدید می‌آید. در این فرایند، یک ماده، یعنی فاز پراکنده، تا حد ممکن ریز در ماده دیگری، یعنی محیط پراکنش یا فاز پیوسته، توزیع میشود.
در پراکنش چه اتفاقی می‌افتد
در فصل مشترک دو فاز، کشش بین‌سطحی پدید می‌آید. این کشش به کوچک‌ترین سطح مشترک ممکن گرایش دارد و به این ترتیب مانع پراکنشمی‌شود. پراکنش سطح مشترک فازها را افزایش می‌دهد و به این ترتیب تعادل ایجاد می‌کند. بنابراین فرایندی شدید و ناگهانی برای خردکردن قطره‌های مایع و ذرات جامد است. سپس امولسیفایرها و پایدارکنندهها پراکنش را برای مدت طولانی پایدار میکنند.
امولسیون‌ها و سوسپانسیون‌ها
در صنعت، پراکنش بیشتر برای تولید امولسیون یا سوسپانسیون به کار می‌رود. هر دو فاز پیوسته مایع دارند.
امولسیون
فاز پراکنده نیز مایع است، مثلاً روغن در آب. اطلاعات بیشتر در بخش: امولسیون‌سازی.
سوسپانسیون
در اینجا ذرات جامد در یک مایع توزیع میشوند. اطلاعات بیشتر در بخش: تعلیق‌سازی.
کاربردهای رایج، برای مثال:
نکات مهم در پراکنش
پراکنش باید ساده و کارآمد باشد، بدون آنکه کیفیت محصول نهایی را به خطر بیندازد. سرانجام هیچ‌کس نمی‌خواهد کرمی بخرد که پس از مدتی دوباره به فازهای خود تفکیک شود.
- هماهنگی دقیق مواد اولیه، دما، فشار و حساسیت به برش
- پراکنش به‌صورت ناپیوسته (بچ) یا درخط (اینلاین) در بهره‌برداری پیوسته
- روش داغ-سرد (Hot-Cold): تأسیسات فاز آبی سردتر را در فاز روغنی داغ پراکنده می‌کند، در نتیجه دما کاهش مییابد و مراحل خنکسازی کوتاه‌تر میشوند
- طراحی مناسب دیسپرسر و محرک از پیش
- برنامه‌ریزی دقیق برای تغذیه فازها
فرایندهای مرتبط عبارت‌اند از هموژن‌سازی و امولسیون‌سازی. مشاوره ما شامل این موارد نیز میشود: میکسرهای هموژنایزر و تأسیسات فرایندی دست دوم.
توزین و دوزینگ کارآمد مواد اولیه مایع، با جدیدترین محصول ما: ایستگاه دوزینگ.
فرایندهای دیگر
پرسش‌های متداول درباره پراکنش
پراکنش به چه معناست؟
در پراکنش، یک ماده (فاز پراکنده) تا حد ممکن ریز در ماده دیگری (فاز پیوسته) توزیع میشود که در آن حل نمی‌شود یا به‌سختی حل میشود و از نظر شیمیایی نیز با آن ترکیب نمی‌شود. مخلوطی ناهمگن مانند امولسیون یا سوسپانسیون پدید می‌آید.
پراکنشها چگونه پایدار میشوند؟
با خردکردن شدید قطرهها یا ذرات تا اندازههایی تا حد ممکن یکسان و با استفاده از امولسیفایرها و پایدارکنندهها که از جداشدن فازها در بلندمدت جلوگیری میکنند.
روش داغ-سرد (Hot-Cold) چیست؟
فاز آبی سردتر در فاز روغنی داغ پراکنده میشود. به این ترتیب دما همان حین پراکنش کاهش مییابد و مراحل خنکسازی بعدی بهطور محسوس کوتاه میشوند.
ناپیوسته (بچ) یا درخط (اینلاین) – پراکنش چگونه انجام میشود؟
هر دو امکانپذیر است. عوامل تعیینکننده، طراحی هماهنگ دیسپرسر، محرک و تغذیه فازها و نیز مواد اولیه، دما، فشار و حساسیت به برش هستند.